Kiedy najlepiej pomyśleć o szczepieniu? Zdaniem prof. Krzysztofa Tomasiewicza nie należy czekać na gwałtowny wzrost liczby chorych. Szczególnie ostrożni powinni być seniorzy oraz osoby z chorobami przewlekłymi.

Lekarze przygotowują się na jesienny wzrost zachorowań

Jesień sprzyja rozprzestrzenianiu się wirusów atakujących drogi oddechowe. Więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, dzieci wracają do szkół, a pogarszająca się pogoda ogranicza możliwość regularnego wietrzenia mieszkań i miejsc pracy.

Nie można obecnie dokładnie przewidzieć, który patogen będzie dominował w najbliższym sezonie. W różnych okresach największą liczbę zachorowań mogą powodować wirusy grypy, SARS-CoV-2 albo RSV.

– Nigdy nie wiemy, jaka infekcja będzie dominowała i kiedy – przypomina prof. Krzysztof Tomasiewicz, prezes Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych.

W rozmowie opisywanej przez Polskie Radio specjalista zalecił, aby osoby planujące szczepienia przeciwko grypie, COVID-19 i RSV rozważyły ich wykonanie we wrześniu lub październiku.

Grypa pojawia się jeszcze przed nadejściem jesieni

Sezon grypowy kojarzony jest przede wszystkim z zimnymi miesiącami. Pierwsze przypadki mogą jednak występować znacznie wcześniej. Prof. Tomasiewicz zwrócił uwagę, że pacjenci chorują na grypę nawet w sierpniu, a część z nich wymaga leczenia szpitalnego.

Nie oznacza to, że w Polsce już rozpoczęła się masowa fala zachorowań. Jest to jednak sygnał, że wirus nie znika całkowicie w okresie letnim, a przygotowań do sezonu infekcyjnego nie warto odkładać do momentu przepełnienia przychodni.

Najwięcej przypadków grypy odnotowuje się zwykle od stycznia do marca, ale okres zwiększonej zachorowalności może rozpocząć się w październiku i trwać do wiosny.

Na odporność po szczepieniu trzeba poczekać

Szczepienie nie zapewnia ochrony natychmiast po podaniu preparatu. Organizm potrzebuje czasu na wytworzenie odpowiedzi immunologicznej. W przypadku szczepionki przeciwko grypie trwa to zazwyczaj około dwóch lub trzech tygodni.

Właśnie dlatego eksperci zalecają wykonanie szczepienia przed wyraźnym wzrostem liczby zakażeń. Według Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego optymalny termin powinien poprzedzać szczyt sezonu, zwłaszcza w przypadku osób narażonych na ciężki przebieg choroby.

Nie oznacza to jednak, że po rozpoczęciu sezonu jest już za późno. Szczepienia przeciwko grypie mogą być wykonywane również w kolejnych miesiącach, jeśli pacjent wcześniej z nich nie skorzystał.

Seniorzy powinni szczególnie uważać na RSV

RSV przez lata był kojarzony głównie z zakażeniami występującymi u małych dzieci. Wirus może być jednak niebezpieczny także dla osób starszych oraz pacjentów z chorobami układu oddechowego, serca i naczyń, cukrzycą albo osłabioną odpornością.

U zdrowej dorosłej osoby zakażenie może przypominać przeziębienie. U seniora infekcja wiąże się natomiast z ryzykiem zapalenia płuc, zaostrzenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc czy pogorszenia wydolności serca.

Prof. Tomasiewicz podkreślił, że w przypadku seniorów i osób ze współistniejącymi schorzeniami szczególne znaczenie mają szczepienia przeciwko grypie oraz RSV. Infekcja może bowiem destabilizować kontrolowaną wcześniej chorobę przewlekłą.

Kto może otrzymać bezpłatną szczepionkę przeciw RSV?

Obowiązujące zasady refundacji pozwalają wybranym grupom pacjentów skorzystać z bezpłatnego preparatu. Szczepionka przeciwko RSV jest dostępna bez opłat dla osób, które ukończyły 65 lat. Potrzebna jest recepta wystawiona z odpowiednim oznaczeniem.

Pacjenci w wieku od 60 do 64 lat mogą otrzymać preparat z odpłatnością wynoszącą 50 procent. Szczepienie jest również bezpłatne dla kobiet w ciąży. W tym przypadku jego celem jest przekazanie przeciwciał dziecku i ochrona niemowlęcia w pierwszych miesiącach życia.

Szczegółowe zasady finansowania przedstawia portal Szczepienia.Info, prowadzony przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego.

Zainteresowanie szczepieniami przeciw RSV wyraźnie rośnie. Według danych przytoczonych przez Polskie Radio w sezonie 2024/2025 skorzystało z nich około 71 tys. osób, natomiast w następnym sezonie liczba ta wzrosła do 627 tys.

Szczepienia przeciwko grypie są już dostępne

Do aptek trafiają szczepionki przygotowane na sezon 2026/2027. Są to preparaty trójwalentne, których skład dostosowano do szczepów wirusa uznanych za najważniejsze w nadchodzących miesiącach.

Szczepionka nie daje całkowitej gwarancji uniknięcia zakażenia. Jej zadaniem jest również zmniejszenie prawdopodobieństwa ciężkiego przebiegu, powikłań i hospitalizacji.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego podaje, że zależnie od sezonu oraz grupy pacjentów szczepienie zapobiega zachorowaniu u około 40–70 procent zaszczepionych osób. Ochrona przed poważnymi powikłaniami może być istotna zwłaszcza dla seniorów i przewlekle chorych.

Bezpłatne preparaty przeciwko grypie przysługują dzieciom i młodzieży do ukończenia 18. roku życia, kobietom w ciąży oraz osobom, które ukończyły 65 lat. Dorośli w wieku 18–64 lata mogą korzystać z częściowej refundacji.

Szczepienie można wykonać również w aptece

Osoby dorosłe nie zawsze muszą umawiać wizytę w przychodni. Wiele szczepień, w tym przeciwko grypie, COVID-19 oraz RSV, można wykonać w aptekach mających podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Farmaceuta może zakwalifikować osobę dorosłą do szczepienia, wystawić receptę i podać preparat. Listę uczestniczących aptek można znaleźć w internecie albo uzyskać za pośrednictwem placówki medycznej.

Dzieci i młodzież szczepi się w przychodniach. Przed podaniem preparatu konieczna jest kwalifikacja, podczas której lekarz lub inny uprawniony pracownik medyczny sprawdza aktualny stan zdrowia oraz możliwe przeciwwskazania.

Czy można przyjąć kilka szczepionek?

Szczepienie przeciwko grypie można łączyć podczas jednej wizyty ze szczepieniem przeciwko COVID-19. Oficjalny portal Pacjent.gov.pl podaje, że nie ma obowiązku zachowywania przerwy pomiędzy tymi szczepieniami. Lekarz może jednak w indywidualnej sytuacji zalecić niewielki odstęp.

Plan uwzględniający również szczepienie przeciwko RSV najlepiej ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Znaczenie mają wiek, dotychczas przyjęte dawki, choroby przewlekłe, stosowane leki i aktualny stan zdrowia.

Na szczepienie należy zgłosić się bez objawów ostrej infekcji i wysokiej gorączki. Łagodny katar nie zawsze stanowi przeciwwskazanie, ale ostateczną decyzję podejmuje osoba przeprowadzająca kwalifikację.

Nie każda infekcja wygląda tak samo

Grypa zazwyczaj rozpoczyna się nagle. Może powodować wysoką gorączkę, dreszcze, bóle mięśni, silne osłabienie, ból głowy oraz suchy kaszel. COVID-19 i RSV mogą wywoływać podobne dolegliwości, dlatego rozpoznanie choroby wyłącznie na podstawie objawów nie zawsze jest możliwe.

Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają trudności w oddychaniu, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, sinienie ust oraz gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia. W przypadku seniorów niepokojącym sygnałem może być również nagłe osłabienie, utrata apetytu albo zaostrzenie choroby przewlekłej.

Eksperci przypominają, że planowanie ochrony przed sezonem infekcyjnym warto rozpocząć, zanim przychodnie zapełnią się pacjentami. Wrzesień i październik dają organizmowi czas na wytworzenie odporności przed okresem największej liczby zachorowań.

To też może cię zainteresować: Król Harald V odszedł w wieku 89 lat. Z tą chorobą trafił do szpitala

Zobacz, o czym jeszcze pisaliśmy w ostatnich dniach: Nie żyje król. Rodzina królewska pogrążona w żałobie